Website họ Nguyễn Việt Nam - Nơi mọi người trong họ tộc sum vầy

NHỮNG TẤM GƯƠNG LIÊM CHÍNH CỦA CÁC VUA QUAN QUA CÁC THỜI ĐẠI Ở VIỆT NAM (Bài 4)

Ngày đăng: 13/07/2026
Tóm tắt:

NHỮNG TẤM GƯƠNG LIÊM CHÍNH CỦA CÁC VUA QUAN QUA CÁC THỜI ĐẠI Ở VIỆT NAM (Bài 4)

Nội dung:

Bài bốn

IV. Những vua, quan liêm chính trong thời đại nhà Mạc

Thời nhà Mạc (1527 – 1592) là một giai đoạn lịch sử đầy biến động với cuộc chiến tranh Nam - Bắc triều. Dù vấp phải nhiều tranh luận chính trị, vương triều nhà Mạc lại rất chú trọng đến giáo dục, khoa cử và thu hút hiền tài. Trong thời kỳ này, có những bậc đại thần, trí thức kiệt xuất nổi tiếng bởi lối sống thanh liêm, tính cách chính trực, một lòng vì dân vì nước.

Dưới đây là những tấm gương liêm chính tiêu biểu nhất thời nhà Mạc:

4. 1. Trạng trình Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491 – 1585)

Nguyễn Bỉnh Khiêm không chỉ là một nhà tiên tri, một nhà văn hóa lớn mà còn là biểu tượng cao đẹp nhất về đức tính thanh liêm, chính trực thời Mạc.

Thẳng thắn hạch tội gian thần: Sau khi đỗ Trạng nguyên và ra làm quan, ông nhận thấy triều chính xuất hiện phe cánh bè phái, một số quan lại lộng quyền, nhũng nhiễu. Nguyễn Bỉnh Khiêm đã dũng cảm dâng sớ xin chém đầu 18 tên gian thần cậy thế cậy quyền.

Coi thường vinh hoa, sống đời thanh bạch: Khi nhà vua không chấp thuận tờ sớ, ông không hề do dự mà lập tức cởi mũ áo từ quan, về quê nhà lập Am Bạch Vân, mở trường dạy học. Suốt phần đời còn lại, ông sống một cuộc đời giản dị, hòa mình với thiên nhiên, từ chối mọi bổng lộc xa hoa, giữ trọn khí tiết trong sạch của một bậc hiền triết.

4. 2. Giáp Hải (1515 – 1586)

Giáp Hải là Trạng nguyên khoa Đinh Mùi (1547), làm quan trải qua nhiều chức vụ cao cấp như Thượng thư bộ Lại, kiêm Đông các đại học sĩ, Thái bảo Luân quận công.

Vị quan thanh liêm, chấp pháp nghiêm minh: Nắm giữ chức Thượng thư bộ Lại (cơ quan chuyên quản lý, bổ nhiệm quan lại toàn quốc) – một vị trí rất dễ bị cám dỗ bởi hối lộ và chạy chọt, nhưng Giáp Hải nổi tiếng là người "vàng bạc không thể lay chuyển". Ông tuyển chọn người tài hoàn toàn dựa vào thực lực, cương quyết loại bỏ những kẻ dùng tiền mua quan bán chức.

Hết lòng vì triều đình và nhân dân: Ông là người có lối sống vô cùng giản dị, tiết kiệm, dốc lòng chấn chỉnh kỷ cương triều chính và đề xuất nhiều chính sách khoan thư sức dân trong thời kỳ chiến tranh loạn lạc.

4. 3. Trạng nguyên Nguyễn Thiến (1495 – 1557)

Nguyễn Thiến đỗ Trạng nguyên khoa Nhâm Thìn (1532), làm quan đến chức Thượng thư bộ Lại, Ngự sử đài Đô ngự sử thời Mạc.

Giữ gìn cương kỷ triều đình: Với cương vị đứng đầu cơ quan giám sát (Ngự sử đài), ông là nỗi khiếp sợ của bọn quan tham địa phương. Nguyễn Thiến chấp pháp một cách công tâm, không vị nể hoàng thân quốc thích. Sự chính trực của ông đã góp phần giữ cho bộ máy chính quyền thời Mạc kính sợ phép nước, giảm thiểu nạn tham ô.

Sử sách ghi nhận ông là người có tính cách trung hậu, ngay thẳng, suốt đời làm quan giữ lối sống liêm khiết, không tích trữ tài sản hay xây dựng phủ đệ xa hoa cho riêng mình.

4. 4. Tiến sĩ Nguyễn Thực

Là một vị quan ngự sử nổi tiếng với tính cách ngay thẳng đến mức cứng nhắc để bảo vệ công lý.

Có câu chuyện kể rằng, khi đi thanh tra các địa phương vùng Hải Dương, biết ông là vị quan thanh liêm, các quan lại địa phương không dám dâng tặng quà cáp, tiền bạc mà chỉ chuẩn bị cơm nước đơn sơ. Nguyễn Thực kiên quyết tự bỏ tiền túi ra trả tiền ăn cho phủ huyện, không ăn không của dân một hạt gạo, một ngọn rau nào. Hành động này khiến người dân đương thời vô cùng kính trọng và ca ngợi.

Lời kết: Trong bối cảnh đất nước chia cắt và chiến tranh liên miên thời Mạc, sự liêm chính của những vị đại thần này như những đốm sáng, giúp triều đình nhà Mạc duy trì được lòng dân, ổn định kinh tế và phát triển văn hóa – giáo dục một cách rực rỡ ở vùng đất Bắc bộ bấy giờ.

Hà Nội, ngày  13/7/2026

Người sưu tầm

Ts. Nguyễn văn Kiệm – Chủ tịch HĐHNVN

Trích nguồn: HỌ NGUYỄN VIỆT NAM