Website họ Nguyễn Việt Nam - Nơi mọi người trong họ tộc sum vầy

NHỮNG TẤM GƯƠNG LIÊM CHÍNH CỦA CÁC VUA QUAN QUA CÁC THỜI ĐẠI Ở VIỆT NAM  (Bài bẩy)

Ngày đăng: 15/07/2026
Tóm tắt:

NHỮNG TẤM GƯƠNG LIÊM CHÍNH CỦA CÁC VUA QUAN QUA CÁC THỜI ĐẠI Ở VIỆT NAM  (Bài bẩy)

Nội dung:

Bài bẩy

VII. Những vua, quan liêm chính trong thời đại chúa Nguyễn

Thời đại các Chúa Nguyễn ở Đàng Trong (giai đoạn từ năm 1600 đến năm 1802) là hành trình mở cõi, khai phá và định hình vùng đất phương Nam. Sống trong một xã hội mang tính chất "đất mới", đối mặt với cả sự trù phú về tài nguyên lẫn những cám dỗ từ quyền lực của cải, lịch sử Đàng Trong vẫn ngời sáng những tấm gương liêm chính, công tâm. Họ chính là những người đặt nền móng cho luật pháp, giúp nhân dân an cư lạc nghiệp và có công lớn trong việc chấn chỉnh bờ cõi.

Dưới đây là những nhân vật liêm chính tiêu biểu nhất thời chúa Nguyễn:

7. 1. Nội tán Nguyễn Cư Trinh (1716 – 1767)

Nguyễn Cư Trinh là vị đại thần kiệt xuất dưới thời chúa Nguyễn Phúc Khoát. Ông vừa là nhà chính trị, danh tướng, vừa là biểu tượng lớn nhất về sự thanh liêm, chính trực ở Đàng Trong.

Chấp pháp như sắt đá, khắc tinh của hối lộ: Khi cai quản dinh Quảng Nam rồi dinh Bố Chính, ông nổi tiếng là người "vàng bạc không thể mua chuộc". Bọn cường hào, quan lại tham ô địa phương đem tiền của đến đút lót đều bị ông tịch thu xung công quỹ và xử phạt rất nặng. Nhân dân đương thời ca ngợi ông giống như Bao Công tái thế.

"Dĩ công vi tư" trong mở cõi: Khi tổ chức di dân, khai hoang lập ấp ở vùng đất mới (vùng Gia Định, Đồng Tháp ngày nay), ông giữ quyền phân chia ruộng đất lớn nhưng tuyệt đối không giữ lại một mẫu đất nào cho bản thân hay con cháu. Khi ông mất, gia cảnh vô cùng đạm bạc, tài sản chẳng có gì ngoài sách vở, khiến chúa Nguyễn vô cùng thương tiếc.

7. 2. Sái phu Tử Đông quốc công Nguyễn Hữu Cảnh (1650 – 1700)

Nguyễn Hữu Cảnh là vị công thần định quốc, người có công lao lớn nhất trong việc kinh lược, thành lập phủ Gia Định (vùng đất Nam Bộ ngày nay) vào năm 1698.

Thanh liêm trong quản lý kinh tế: Được chúa Nguyễn giao toàn quyền quản lý, thiết lập bộ máy hành chính và thu thuế tại vùng đất Gia Định, Đồng Nai trù phú, ông thực hiện một cách hoàn toàn công tâm, minh bạch. Bản thân ông giữ lối sống vô cùng giản dị, không lợi dụng chức quyền để vơ vét của cải hay chiếm đoạt đất đai của người dân bản địa lẫn lưu dân.

Được bách tính kính trọng: Sự liêm chính và lòng bao dung của ông đã quy phục được lòng dân cả người Việt, người Hoa, người Chăm, người Khmer. Khi ông mất, người dân Nam Bộ vô cùng thương tiếc, lập đền thờ ông ở rất nhiều nơi (Dinh Ông) để tôn vinh một vị quan vừa có tài, vừa có đức lớn.

7. 3. Ký lục đạo Thanh Chiêm Nguyễn Đăng Thịnh

Dưới thời chúa Nguyễn Phúc Chu, Nguyễn Đăng Thịnh giữ chức Ký lục (quan đứng đầu hành chính và tư pháp) tại dinh Quảng Nam (Thanh Chiêm) – trung tâm kinh tế sầm uất bậc nhất Đàng Trong bấy giờ.

Nghiêm khắc giữ gìn phép nước: Là người trực tiếp xử lý các vụ kiện tụng và thu thuế thương mại tại cảng thị Hội An, ông nổi tiếng là vị quan công bằng, xử án không vị nể thân quen. Nhiều thương nhân nước ngoài cố tình dâng tặng các sản vật quý hiếm, đắt tiền để xin đặc quyền, ông đều kiên quyết từ chối và trả lại.

Nhờ sự thanh liêm và quản lý nghiêm minh của ông, vùng Quảng Nam thời kỳ đó luôn giữ được sự ổn định, kỷ cương, không xảy ra tệ nạn nhũng nhiễu, ức hiếp dân lành.

7. 4. Nhà giáo, Ký lục Gia Định Võ Trường Toản (?-1792)

Võ Trường Toản sống vào giai đoạn cuối thời chúa Nguyễn (khi nổ ra cuộc chiến giữa Tây Sơn và Nguyễn Ánh). Ông là một bậc túc nho uyên bác, được chúa Nguyễn Ánh vô cùng kính trọng, nhiều lần mời ra làm quan và phong chức tước.

Coi thường danh lợi, giữ vẹn khí tiết: Nhìn thấy cảnh thời cuộc loạn lạc, lòng người đảo điên, ông kiên quyết khước từ mọi bổng lộc, quyền lực béo bở mà triều đình ban tặng. Ông chọn lối sống ẩn dật, thanh bần tại Hòa Hưng (Gia Định) để mở trường dạy học.

Nêu gương liêm chính cho thế hệ sau: Ông dùng chính cuộc đời thanh bạch của mình để làm bài học thực tế giáo dục học trò. Những học trò xuất sắc của ông sau này ra làm quan cho triều Nguyễn như Trịnh Hoài Đức, Ngô Tùng Châu, Lê Quang Định đều giữ được cốt cách thanh liêm, chính trực, hết lòng vì dân vi nước theo đúng chí hướng của người thầy.

Lời kết: Điểm đặc sắc của những bậc liêm chính thời chúa Nguyễn là họ mang tinh thần "Khai phóng và Chính trực". Sống và làm việc ở một vùng đất mới đang hình thành, họ không chỉ giữ cho bản thân mình trong sạch, mà còn dùng sự liêm chính ấy để xây dựng luật pháp, dung hòa các sắc tộc và tạo dựng niềm tin vững chắc cho nhân dân vào chính quyền Đàng Trong.

Hà Nội, ngày   15 /7/2026

Người sưu tầm và viết bài

Ts. Nguyễn văn Kiệm – Chủ tịch HĐHNVN

Trích nguồn: HỌ NGUYỄN VIỆT NAM