Website họ Nguyễn Việt Nam - Nơi mọi người trong họ tộc sum vầy

NHỮNG TẤM GƯƠNG LIÊM CHÍNH CỦA CÁC VUA QUAN QUA CÁC THỜI ĐẠI Ở VIỆT NAM (Bài năm)

Ngày đăng: 14/07/2026
Tóm tắt:

NHỮNG TẤM GƯƠNG LIÊM CHÍNH CỦA CÁC VUA QUAN QUA CÁC THỜI ĐẠI Ở VIỆT NAM (Bài năm)

Nội dung:

Bài năm

V. Những vua, quan liêm chính trong thời đại nhà Lê Trung Hưng

Thời kỳ Lê Trung Hưng (1533 – 1789) là một giai đoạn lịch sử kéo dài và vô cùng phức tạp, gắn liền với sự phân chia quyền lực giữa vua Lê - chúa Trịnh ở Đàng Ngoài và chúa Nguyễn ở Đàng Trong. Mặc dù xã hội gặp nhiều biến động, chiến tranh liên miên và nền chính trị có những lúc suy vi, nhưng đây lại là thời kỳ nở rộ của rất nhiều bậc trí thức kiệt xuất, những vị quan "gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn", giữ trọn đức tính liêm khiết, chính trực.

Dưới đây là những tấm gương liêm chính tiêu biểu nhất thời Lê Trung Hưng:

5. 1. Thượng thư Nguyễn Văn Giai (1553 – 1628)

Nguyễn Văn Giai là vị đại thần trụ cột dưới thời triều Lê - Trịnh, làm quan đến chức Thượng thư bộ Lại, tước Đô quốc công, nổi tiếng khắp triều dã về đức tính liêm khiết và lòng chính trực.

Vàng bạc không thể lay chuyển: Nắm giữ bộ Lại (nơi bổ nhiệm, thăng tiến quan lại toàn quốc), ông là mục tiêu nhắm đến của vô số kẻ muốn chạy chức chạy quyền. Tuy nhiên, Nguyễn Văn Giai lập ra một nguyên tắc bất di bất dịch: Không tiếp khách tại nhà riêng đối với những người đến vì việc công. Ông tuyển chọn quan lại hoàn toàn dựa trên thực học và đạo đức.

Thẳng thắn trừng trị người thân: Khi người trong dòng họ cậy thế của ông để đi ức hiếp dân nghèo tại quê nhà, ông đã lập tức sai người về bắt giữ và xử phạt nghiêm khắc theo luật pháp để làm gương. Cho đến khi mất, dinh cơ của vị Thượng thư đứng đầu trăm quan này vẫn vô cùng đơn sơ, đạm bạc.

5. 2. Tể tướng Nguyễn Quán Nho (1638 – 1708)

Nguyễn Quán Nho đỗ Tiến sĩ, làm quan trải qua nhiều chức vụ lớn và từng được thăng đến chức Tham tụng (tương đương Tể tướng/Thủ tướng).

Vị Tể tướng mặc áo vải: Dù ở đỉnh cao quyền lực, ông vẫn giữ lối sống bình dân, tiết kiệm đến mức nghiêm khắc. Khi về quê vinh quy bái tổ hay đi kinh lý, ông thường mặc áo vải thô, đi bộ hoặc cưỡi trâu thay vì ngồi kiệu sang trọng. Người dân địa phương tôn kính gọi ông là "Quan Tể tướng áo vải".

Cương quyết từ chối hối lộ: Ông nổi tiếng với việc kiên quyết trả lại tất cả quà cáp, tiền bạc mà các quan lại địa phương dâng tặng nhằm mục đích lấy lòng. Ông cho rằng ăn một miếng bổng lộc bất chính là tự bôi bẩn danh dự của tổ tiên.

5. 3. Thượng thư Nguyễn Công Hãng (1680 – 1732)

Nguyễn Công Hãng là một nhà chính trị, nhà ngoại giao xuất sắc, giữ chức Tham tụng (Tể tướng) dưới thời chúa Trịnh Cương.

Cải cách chống tham nhũng mạnh mẽ: Nhìn thấy vấn nạn nhũng nhiễu của quan lại địa phương, ông đã đề xuất và thực hiện cuộc cải cách thuế khóa lớn, bãi bỏ các loại thuế phụ thu vô lý, quy định rõ ràng bổng lộc của quan chức để họ không có cớ ăn chặn của dân.

Chính trực, bất khuất: Ông nổi tiếng là người thẳng thắn, luôn can gián chúa Trịnh và hạch tội những kẻ lộng quyền trong triều đình mà không sợ bị trả thù. Chính sự ngay thẳng của ông đã giúp triều đình thời bấy giờ ổn định được kinh tế và lòng dân một cách vững chắc.

5. 4. Tham tụng Bùi Huy Bích (1744 – 1818)

Bùi Huy Bích là học trò xuất sắc của nhà bác học Lê Quý Đôn. Ông làm quan đến chức Tham tụng (Tể tướng) Đàng Ngoài vào giai đoạn cuối thời Lê Trung Hưng.

Nêu cao tinh thần "Dĩ công vi tư": Trong bối cảnh triều chính cuối thời Lê - Trịnh đã bắt đầu rạn nứt và suy thoái, Bùi Huy Bích vẫn giữ mình như một tấm gương sáng ngời về sự liêm chính. Ông nổi tiếng là người chấp pháp công minh, xử lý việc công không bao giờ xen lòng riêng.

Lui về giữ vẹn khí tiết: Khi nhận thấy cục diện chính trị không thể cứu vãn và không muốn bị cuốn vào vòng xoáy tranh giành quyền lực phù phiếm, ông đã chủ động xin từ quan về dạy học, viết sách, sống một cuộc đời thanh bạch, an bần lạc đạo.

Điểm đặc biệt thời Lê Trung Hưng: Sự liêm chính của các vị quan giai đoạn này không chỉ dừng lại ở việc "không tham tiền bạc", mà còn thể hiện ở bản lĩnh chính trị vững vàng. Trong một môi trường đầy rẫy những phe phái và áp lực quyền lực (giữa cung vua và phủ chúa), họ vẫn giữ được cái đầu lạnh để bảo vệ công lý và trái tim ấm để che chở cho đời sống của người dân.

Hà Nội, ngày 14/7/2026

Người sưu tầm

Ts. Nguyễn văn Kiệm – Chủ tịch HĐHNVN

Trích nguồn: HỌ NGUYỄN VIỆT NAM