Website họ Nguyễn Việt Nam - Nơi mọi người trong họ tộc sum vầy

NHỮNG TẤM GƯƠNG LIÊM CHÍNH CỦA CÁC VUA QUAN QUA CÁC THỜI ĐẠI Ở VIỆT NAM (Bài sáu)

Ngày đăng: 14/07/2026
Tóm tắt:

NHỮNG TẤM GƯƠNG LIÊM CHÍNH CỦA CÁC VUA QUAN QUA CÁC THỜI ĐẠI Ở VIỆT NAM (Bài sáu)

Nội dung:

Bài sáu

VI. Những vua, quan liêm chính trong thời đại Trịnh Nguyễn Phân tranh

Giai đoạn Trịnh - Nguyễn phân tranh (1627 – 1777) là một trong những thời kỳ biến động và hỗn loạn nhất của lịch sử Việt Nam. Đất nước bị chia cắt thành Đàng Ngoài (vua Lê - chúa Trịnh) và Đàng Trong (chúa Nguyễn). Chiến tranh kéo dài, triều chính cả hai miền đều có những giai đoạn rơi vào suy thoái, mua quan bán tước, nhũng nhiễu nhân dân.

Tuy nhiên, chính trong hoàn cảnh "vàng thau lẫn lộn" ấy, lịch sử vẫn ghi nhận những bậc đại thần giữ mình trong sạch, thực thi công lý bằng sự liêm chính và tư duy kiệt xuất để bảo vệ bách tính.

Tại Đàng Ngoài (Vua Lê - Chúa Trịnh)

6. 1. Tham tụng Nguyễn Công Hãng (1680 – 1732)

Nguyễn Công Hãng làm quan đến chức Tham tụng (Tể tướng), đứng đầu phủ chúa Trịnh. Ông là một nhà cải cách kinh tế, lập pháp có tầm nhìn xuất sắc.

"Khắc tinh" của tệ nạn nhũng nhiễu: Nhận thấy quan lại địa phương thường xuyên lợi dụng các kẽ hở để thu thêm các loại thuế phụ, ăn chặn của dân, Nguyễn Công Hãng đã thực hiện cuộc cải cách thuế khóa quy mô lớn. Ông chuẩn hóa mức thuế, quy định rõ bổng lộc của quan chức để họ "không có lý do để tham nhũng".

Đấu tranh chống lộng quyền: Ông nổi tiếng với tính cách ngay thẳng, sẵn sàng can gián chúa Trịnh và thẳng tay bãi miễn những viên quan cậy thế cậy quyền, ăn hối lộ, giúp Đàng Ngoài có một giai đoạn thái bình, kinh tế ổn định.

6. 2. Bồi tụng Nhữ Đình Toản (1703 – 1774)

Nhữ Đình Toản làm quan trải qua nhiều chức vụ lớn, giữ quyền tham chính (Bồi tụng) trong phủ chúa.

Lối sống như một hàn sĩ: Dù nắm quyền lực lớn trong tay, ông nổi tiếng là người có lối sống vô cùng đạm bạc, giản dị. Ông đặt ra quy tắc nghiêm ngặt: Nhà riêng không bao giờ nhận quà biếu của bất kỳ ai đến vì việc công.

Công tâm trong thi cử: Khi được cử làm giám khảo các khoa thi, Nhữ Đình Toản chấp pháp vô cùng nghiêm minh, chấm thi công bằng, không vị nể con em đại thần hay hoàng thân quốc thích. Sự chính trực của ông đã giúp triều đình tuyển chọn được nhiều bậc hiền tài thực sự cho đất nước trong thời buổi loạn lạc.

 Tại Đàng Trong (Các Chúa Nguyễn)

6.3. Nội tán Nguyễn Cư Trinh (1716 – 1767)

Nguyễn Cư Trinh là một danh tướng, nhà thơ, nhà chính trị kiệt xuất, có công lớn trong việc giúp các chúa Nguyễn mở mang và ổn định bờ cõi phương Nam.

Trị an nghiêm minh, không ăn của đút: Khi được cử làm Ký lục dinh Quảng Nam rồi dinh Bố Chính, ông nổi tiếng là vị quan thanh liêm, chấp pháp như sắt đá. Bọn cường hào địa phương mang vàng bạc đến mua chuộc đều bị ông tịch thu và xử phạt nặng. Ông nổi tiếng với chính sách "sát thâu" (triệt phá tận gốc bọn trộm cướp, dẹp trừ tham quan), mang lại cuộc sống yên bình cho nhân dân.

Sống thanh bạch, chăm lo cho dân nghèo: Ông dùng bổng lộc của mình để giúp đỡ những người dân di cư thiếu thốn ruộng đất, tổ chức khai hoang mà không giữ lại một mẫu đất nào cho bản thân hay con cháu. Khi ông mất, người dân Đàng Trong vô cùng thương tiếc, coi ông như một vị bao công tái thế.

6.2. Ký lục Gia Định Tây Thừa tướng Võ Trường Toản (?-1792)

Dù phần lớn cuộc đời ông gắn liền với việc dạy học, nhưng Võ Trường Toản được chúa Nguyễn (Nguyễn Ánh) vô cùng kính trọng, nhiều lần mời ra giúp nước và tôn làm bậc thầy của vùng đất Nam Bộ.

Từ chối bổng lộc để giữ vẹn khí tiết: Sống trong thời kỳ loạn lạc giữa nhà Tây Sơn và chúa Nguyễn, ông từ chối mọi lời mời chào danh vọng, quyền lực từ các thế lực chính trị để chọn cuộc đời ẩn dật, thanh bần tại Hòa Hưng (Gia Định).

Đào tạo thế hệ liêm chính: Ông dùng cuộc đời liêm khiết của mình để làm gương, đào tạo ra những học trò xuất sắc, những vị quan thanh liêm, chính trực cho đất nước sau này như Ngô Tùng Châu, Trịnh Hoài Đức, Lê Quang Định. Nhân cách cao thượng, không màng danh lợi của ông là biểu tượng lớn của kẻ sĩ Nam Bộ bấy giờ.

Lời kết: Trong thời kỳ Trịnh - Nguyễn phân tranh, khi đất nước bị chia cắt và lòng người ly tán, sự xuất hiện của những vị quan thanh liêm này chính là chỗ dựa tinh thần lớn nhất của người dân. Họ giữ mình trong sạch không phải vì danh vọng cá nhân, mà vì hiểu rằng: Trong cảnh lầm than của chiến tranh, nếu người làm quan còn đục khoét thì bách tính sẽ không còn đường sống.

Hà Nội, ngày  14/7/2026

Người sưu tầm

Ts. Nguyễn văn Kiệm – Chủ tịch HĐHNVN

Trích nguồn: HỌ NGUYỄN VIỆT NAM