Website họ Nguyễn Việt Nam - Nơi mọi người trong họ tộc sum vầy

NHỮNG TẤM GƯƠNG LIÊM CHÍNH CỦA CÁC VUA QUAN QUA CÁC THỜI ĐẠI Ở VIỆT NAM (Bài tám)

Ngày đăng: 15/07/2026
Tóm tắt:

NHỮNG TẤM GƯƠNG LIÊM CHÍNH CỦA CÁC VUA QUAN QUA CÁC THỜI ĐẠI Ở VIỆT NAM (Bài tám)

Nội dung:

Bài tám

VIII. Những vua, quan liêm chính trong thời đại nhà Tây Sơn

Triều đại Tây Sơn (1788 – 1802), dưới sự lãnh đạo kiệt xuất của hoàng đế Quang Trung (Nguyễn Huệ), là một giai đoạn lịch sử ngắn ngủi nhưng đầy bùng nổ. Mang tinh thần của một vương triều đi lên từ phong trào nông dân áo vải, Quang Trung rất ghét nạn tham nhũng, hà hiếp bách tính của quan lại thời cũ.

Dù vương triều Tây Sơn phần lớn thời gian phải tập trung vào việc dẹp thù trong giặc ngoài và bị sụp đổ sớm sau khi vua Quang Trung đột ngột băng hà, lịch sử thời kỳ này vẫn ghi nhận những tấm gương trí thức, đại thần vô cùng liêm chính, chính trực.

8. 1. Thượng thư binh bộ Ngô Thì Nhậm (1746 – 1803)

Ngô Thì Nhậm (Ngô Thời Nhiệm) vô cùng được vua Quang Trung trọng dụng, giữ chức Binh bộ Thượng thư và là tổng công trình sư cho các chính sách đối ngoại, đối nội của nhà Tây Sơn.

Chí công vô tư, không màng danh lợi: Là một bậc đại trí thức Bắc Hà đi theo nhà Tây Sơn, ông đặt lợi ích của quốc gia và nhân dân lên trên hết. Ông đứng ra tổ chức, sắp xếp lại bộ máy hành chính Bắc Hà sau danh nghĩa "phù Lê diệt Trịnh", triệt tiêu các thế lực quan lại cũ nhũng nhiễu, phân chia lại ruộng đất cho dân nghèo một cách công bằng.

Trọng nghĩa khinh tài: Dù nắm quyền sinh quyền sát và điều hành toàn bộ chính sách ngoại giao với nhà Thanh – nơi có thể mang lại nguồn bổng lộc khổng lồ, Ngô Thì Nhậm vẫn giữ nếp sống đạm bạc của một kẻ sĩ, cống hiến trọn vẹn tài năng cho đất nước mà không mảy may tơ hào tích cóp của cải riêng.

8. 2. Danh sĩ Nguyễn Thiếp (La Sơn Phu Tử) (1723 – 1804)

Nguyễn Thiếp là một bậc hiền sĩ có học vấn uyên bác, sống ẩn dật tại núi Thiên Nhẫn (Hà Tĩnh). Vua Quang Trung đã phải 3 lần viết thư tha thiết và đích thân đến mời ông ra giúp nước. Sau đó, ông nhận lời làm Viện trưởng Viện Sùng chính, phụ trách giáo dục và dịch sách.

Cốt cách thanh cao, coi khinh vinh hoa: Sự liêm chính của Nguyễn Thiếp thể hiện ở chỗ ông hoàn toàn đứng ngoài vòng xoáy danh lợi. Ông nhận lời giúp vua Quang Trung cải cách giáo dục, chấn hưng văn hóa vì đại nghĩa cứu dân chứ nhất quyết không nhận bổng lộc, đất phong xa hoa hay chức tước triều đình.

Ngay thẳng can gián vua: Ông luôn thẳng thắn đóng góp những kế sách sửa đổi tận gốc thói hư tật xấu của quan lại địa phương, khuyên vua phải tuyển chọn người bằng thực đức, thực tài chứ không dựa vào sự nịnh hót.

8. 3. Đại tư mã Ngô Văn Sở (?-1795)

Ngô Văn Sở là một trong những danh tướng trụ cột, người được vua Quang Trung tin tưởng tuyệt đối giao quyền thống lĩnh toàn bộ quân đội và quản lý vùng đất Bắc Hà rộng lớn sau khi quân Tây Sơn rút về Phú Xuân.

Nghiêm minh kỷ luật, bảo vệ bách tính: Giữa một bối cảnh Bắc Hà đang hỗn loạn, ông giữ gìn kỷ luật quân đội vô cùng nghiêm khắc. Sách sử ghi nhận, dưới sự quản lý của Ngô Văn Sở, quân đội Tây Sơn không được phép tơ hào một cây kim sợi chỉ của dân, ai vi phạm hay nhũng nhiễu đều bị xử bắn ngay lập tức.

Một lòng trung chính: Nắm trong tay quyền lực tối cao tại Bắc Hà nhưng ông sống rất giản dị, ăn chung cấu cấu với binh sĩ, một lòng một dạ phò tá triều đình mà không hề có tư tưởng vun vén, xây dựng phủ đệ tư cho bản thân.

8. 4. Đô đốc Trần Quang Diệu (1760 – 1802)

Trần Quang Diệu là một trong "Tây Sơn thất hổ tướng", làm quan đến chức Thiếu phó dưới triều cảnh Thịnh (sau khi vua Quang Trung mất).

Ngay thẳng, chống lại phe cánh: Giai đoạn cuối thời Tây Sơn, triều chính suy vi do ngoại thích Bùi Đắc Tuyên lộng quyền, xa lánh công thần, ăn hối lộ. Trần Quang Diệu là người vô cùng chính trực, ông đã phối hợp với các tướng lĩnh khác dũng cảm đứng lên lật đổ thế lực gian thần Bùi Đắc Tuyên để cứu vãn triều đình.

Khí tiết bất khuất đến phút cuối cùng: Khi thành Quy Nhơn thất thủ, ông bị quân Nguyễn Ánh bắt. Nguyễn Ánh vì trọng tài năng và đức độ thanh liêm của ông nên đã ngỏ ý tha chết và ban tước lộc nếu ông chịu đầu hàng. Trần Quang Diệu thẳng thắn từ chối, chấp nhận án tử hình để giữ trọn lòng trung thành và cốt cách liêm chính của mình với vương triều Tây Sơn.

Lời kết: Sự liêm chính của các nhân vật thời Tây Sơn mang đậm hào khí của những anh hùng thời loạn. Họ không chỉ giữ cho đôi bàn tay của mình sạch sẽ trước tiền tài, của cải, mà quan trọng hơn, họ dùng sự chính trực của mình làm vũ khí để đập tan các rào cản phe cánh, giữ nghiêm kỷ cương phép nước để bảo vệ cuộc sống của người dân lao động.

Hà Nội, ngày   15/7/2026

Người sưu tầm và viết bài

Ts. Nguyễn văn Kiệm – Chủ tịch HĐHNVN

Thượng thư binh bộ Ngô Thì Nhậm (1746 – 1803)

Trích nguồn: HỌ NGUYỄN VIỆT NAM