Website họ Nguyễn Việt Nam - Nơi mọi người trong họ tộc sum vầy

Tham luận về “Vai trò của gia đình, dòng họ trong xây dựng xã hội học tập nhằm giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa và những phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam trong thời kỳ mới”

Ngày đăng: 12/08/2023
Tóm tắt:

Tham luận về “Vai trò của gia đình, dòng họ trong xây dựng xã hội học tập nhằm giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa và những phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam trong thời kỳ mới”

Nội dung:

Lịch sử Việt Nam là lịch sử của hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, các Dòng Họ là gốc của Dân tộc làm nên Quốc gia. Trong sự sống của mỗi quốc gia, theo thời gian mà hình thành nhiều hình thái cộng đồng người trong đó có cộng đồng dòng họ. Từ khi có hôn nhân mới có gia đình và để tranh việc đồng huyết, cận huyết thì từ đó mà dần dần có dòng họ.

Cố Giáo sư Vũ Khiêu trong bài “Vai trò của các dòng họ Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử” có viết: “Ở Việt Nam, sự phát triển của mỗi dòng họ và mối quan hệ đồng tâm, đồng chí, đồng hành giữa các dòng họ lại có một ý nghĩa quan trọng nhất trong mọi diễn biến lịch sử. Mọi thành công của đất nước nhiều hay ít, nhanh hay chậm đều gắn với mức độ tham gia của các dòng họ. Lịch sử lâu đời luôn luôn chứng tỏ điều này. Sự tồn tại phát triển của đất nước, thành quả to lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước đều nói lên rằng sự đoàn kết các dòng họ và giữa các dòng họ với nhau luôn là yếu tố hàng đầu trong mọi thắng lợi”(http://hovuvovietnam.com/).

Có gia đình, dòng họ mới có làng xã từ đó mới có dân tộc, quốc gia. Tình quê hương, tình làng nghĩa xóm nảy nở từ tình gia đình gắn với điều kiện không gian sinh sống. Gia đình một khi phát triển  theo thời gian thì không gian sống cũng mở rộng. Hiện tượng một dòng họ có mặt ở nhiều tỉnh thành, ở khắp cả nước, thậm chí  ở cả nước ngoài là bởi có sự phát triển đó.

Gia đình là một cộng đồng người sống chung và gắn bó với nhau bởi các mối quan hệ tình cảm, quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống, quan hệ nuôi dưỡng và hoặc quan hệ giáo dục. Gia đình có lịch sử từ rất sớm và đã trải qua một quá trình phát triển lâu dài. Thực tế, gia đình có những ảnh hưởng và những tác động mạnh mẽ đến xã hội.

Gia đình là nơi cuộc sống bắt đầu và tình yêu không bao giờ kết thúc. Đó là món quà tuyệt vời nhất, là điểm tựa vững chắc nhất, là bến đỗ bình yên nhất đối với mỗi con người. Thật tuyệt vời nếu bạn có một mái ấm gia đình mà nơi đó ngập tràn tình yêu thương.

Anh em nào phải người xa
Cùng chung bác mẹ, một nhà cùng thân
Yêu nhau như thể tay chân
Anh em hoà thuận, hai thân vui vầy

Tâm lý, ý thức về dòng họ của  người Việt Nam ta  đã nằm sâu trong tâm thức bao đời nay. Dấu vết của tâm thức đó đã và đang thể hiện trong cách xưng hô với nhau là:  bà con, cô bác, bác cháu, chú cháu, cô cháu, dì cháu, anh em, chị em không chỉ trong phạm vi gia đình họ tộc mà cả ngoài xã hội và trong cơ quan nhà nước.

Cộng đồng dòng họ một khi đã phân chi, phân phái, lan tỏa ra nhiều nơi thì sự gắn kết ở đây chủ yếu là thuộc về đời sống tâm linh, về mặt tâm lý, tinh thần được thiêng liêng hóa trong hai tiếng huyết thống (cùng một dòng máu) dù có loãng đến đâu vẫn không mất. “ Một giọt máu đào hơn ao nước lã”.

Cầu mong là sự mong muốn và là bản chất của con người, nhất là mỗi khi ta gặp sự lâm nguy. Trong cầu mong, trước hết là cầu mong ở lực lượng siêu hình mà ở đó thì không gì bằng Tổ tiên đã sinh ra và yêu thương con cháu hơn ai hết.

Trong văn hóa của người Việt, trọng tâm là vấn đề  thờ phụng Tổ Tiên. Trong đó việc đầu tiên là lập nhà thờ, ban thờ. Cùng với việc lập nhà thờ, ban thờ việc xây dựng lăng mộ của dòng họ cũng là điều rất được coi trọng. Nhất là với mộ TỔ, ông bà, cha mẹ đã trở thành vật thiêng vô cùng lớn.

Thực thể dòng họ đã xuất hiện và tồn tại trong sự sống nói chung, trong đó có sự sống tinh thần, sự sống tâm linh trọng đại của nhân loại, đặc biệt là với người Việt Nam ta từ bao đời nay.

 Ở thời trung đại, dưới chế độ phong kiến, các dòng họ Đinh, Lê, Lý, Trần, Lê, Nguyễn  là những dòng họ nắm vương quyền của đất nước. Các triều đại này đã tạo dựng được nền văn hóa vẻ vang cho đất nước và chính dòng họ của mình. Vương triều nhà Trần đã tạo nên một dòng họ đại quí tộc. Nhà Lê tạo nên một nền văn hóa sừng sững trong lịch sử. Nhà Nguyễn là một dòng họ văn hóa bề thế hiếm có. Từ thời vua Tự Đức, người đương thời đã làm đôi câu đối: “Văn như Siêu, Quát vô tiền Hán. Thi đáo Tùng, Tuy thất thịnh Đường”, tức là văn như hai ông Nguyễn Văn Siêu và Cao Bá Quát thì đời tiền Hán cũng phải chịu, thơ như hai ông Tùng Thiện công và Tuy Lý công thì thơ đời thịnh Đường không còn đáng kể. Hai câu đó đã lưu truyền bao đời nay.

Trên đất nước ta có một triết lý nhân sinh đã thành văn hóa đó là ‘ nhân bất học bất tri lý” (người mà không học thì không biết lẽ phải) và từ đó, giáo dục thực sự đã là quốc sách hàng đầu, nó là con đường độc đạo dẫn đến chấp chính, điều hành quốc sự. Vì thế con vua cũng phải được học hành và có thầy dạy riêng.

Trong lịch sử sinh tồn và cũng là lịch sử văn hóa của đất nước Việt Nam, sự hiện diện của cộng đồng dòng họ và văn hóa dòng họ đã quyện vào nhau là một.

Truyền thống dòng họ góp phần cơ bản và là một nhân tố tạo nên truyền thống làng xã, địa phương, rộng hơn là truyền thống dân tộc. Trong lịch sử, không thiếu những trường hợp những nhân vật kiệt xuất đã mang lại vinh quang cho gia đình, dòng họ, dân tộc.

Vai trò giáo dục từ gia đình đến dòng họ là điểm nhấn quan trọng nhất. Giáo dục gia đình vốn thường được đề cập như là điểm khởi đầu của mọi sự giáo dục, song giáo dục dòng họ ít được biết tới trong khi dòng họ đóng vai trò như một gia đình mở rộng hay một xã hội thu nhỏ.

Nếu giáo dục gia đình là phương thức tồn tại, phát triển của gia đình, thì giáo dục dòng họ cũng chính là phương thức tồn tại và củng cố của dòng họ. Ở Việt Nam đã rất nhiều gia đình, dòng họ trở thành dòng họ khoa bảng như dòng họ Nguyễn Đông Tác ở Kim Liên, đã sinh ra nhiều danh nhân cho Hà Nội và đất nước; dòng họ Nguyễn ở làng Cót Từ Liêm, Hà Nội xưa có câu “Mỗ, La, Canh, Cót tứ danh hương”, chỉ truyền thống hiếu học ở một vùng đất ven đô...làng Cót có 11 tiến sỹ, trong đó dòng họ Nguyễn Như Uyên có 5 tiến sỹ được khắc tên trong bia đá Văn Miếu Quốc Tử Giám. Cụ Tổ đồng thời là vị đại khoa đầu tiên của họ Nguyễn là Nguyễn Như Uyên.

Truyền thống gia đình dòng họ là những giá trị tốt đẹp được hình thành trong quá trình phát triển. Đặc biệt là truyền thống hiếu học, nó được lưu truyền, phát huy từ thế hệ này sang thế hệ khác. Trong thời đại ngày nay nếu phát huy tốt, biết khơi dậy những giá trị tốt đẹp từ gia đình và dòng họ  trong xây dựng xã hội học tập thì sẽ giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa và những phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam trong thời kỳ mới.

Hà Nội, ngày 12/8/2023

Ts. Nguyễn Văn Kiệm

Trích nguồn: HỌ NGUYỄN VIỆT NAM