Website họ Nguyễn Việt Nam - Nơi mọi người trong họ tộc sum vầy

HỘI ĐỒNG HỌ NGUYỄN VIỆT NAM NHỮNG ĐIỀU TÂM SỰ THỦ ĐÔ HÀ NỘI VỚI DẤU ẤN CỦA HỌ NGUYỄN VIỆT NAM

Ngày đăng: 13/08/2026
Tóm tắt:

HỘI ĐỒNG HỌ NGUYỄN VIỆT NAM NHỮNG ĐIỀU TÂM SỰ

THỦ ĐÔ HÀ NỘI VỚI DẤU ẤN CỦA HỌ NGUYỄN VIỆT NAM

Nội dung:

THỦ ĐÔ HÀ NỘI VỚI DẤU ẤN CỦA HỌ NGUYỄN VIỆT NAM

Thủ đô của nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Hà Nội. Đây cũng là kinh đô của hầu hết các vương triều phong kiến tại Việt Nam trước đây. Do đó, lịch sử Hà Nội gắn liền với sự thăng trầm của lịch sử dân tộc qua các thời kỳ.

Năm 1010, vua Lý Thái Tổ – vị hoàng đế đầu tiên của nhà Lý – quyết định dời đô và xây dựng kinh đô mới ở vùng đất này với tên gọi Thăng Long. Trong suốt thời kỳ của các triều đại Lý, Trần, Lê, Mạc, kinh thành Thăng Long luôn là trung tâm văn hóa, giáo dục và thương mại của cả nước. Đến thời Tây Sơn và nhà Nguyễn, kinh đô được chuyển về Huế. Tên gọi "Hà Nội" chính thức bắt đầu từ năm 1831, dưới thời vua Minh Mạng (năm Minh Mạng thứ 12) khi tỉnh Hà Nội được thành lập ở Bắc Thành. Tên gọi này phản ánh vị trí địa lý đặc trưng của tỉnh: nằm giữa hai con sông là sông Nhị (sông Hồng) ở phía đông bắc và sông Thanh Quyết (sông Đáy) ở phía tây nam.

Năm 1902, Hà Nội trở thành thủ đô của Liên bang Đông Dương và được người Pháp quy hoạch, xây dựng lại, được mệnh danh là "Tiểu Paris phương Đông" thời bấy giờ. Trong thời kỳ chiến tranh, Hà Nội là thủ đô của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và sau khi đất nước thống nhất, tiếp tục giữ vai trò là thủ đô của nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Trong chiều dài lịch sử đó, dòng họ Nguyễn đã để lại những dấu ấn kiến trúc, văn hóa và lịch sử đặc sắc trên mảnh đất Hà thành:

Thành Hà Nội và Cột cờ Hà Nội

Mùa hạ năm Giáp Tý (1804), vua Gia Long cho phá tòa thành cũ của Thăng Long để xây dựng thành mới. Tiền quân Nguyễn Văn Thành được giao nhiệm vụ trực tiếp trông coi công trình. Những dấu tích tiêu biểu còn lại đến ngày nay gồm:

• Cửa Bắc: Nằm trên phố Phan Đình Phùng hiện nay, được xây dựng bằng đá và gạch rất kiên cố.
• Cột cờ Hà Nội (Kỳ đài Hà Nội): Kết cấu dạng tháp được xây dựng từ năm 1805 đến năm 1812 dưới triều nhà Nguyễn. Công trình cao 40 mét gồm ba tầng nền rộng và tháp cổ hình lăng trụ, bên trong có cầu thang xoắn ốc dẫn lên đỉnh. Đây được coi là một trong những biểu tượng lịch sử nổi tiếng của thủ đô.

Khuê Văn Các tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám

Văn Miếu – Quốc Tử Giám được khởi công từ đầu thế kỷ XI, gồm hai di tích chính: Văn Miếu (thờ Khổng Tử, các bậc hiền triết Nho giáo, Chu Văn An) và Quốc Tử Giám (trường quốc học đầu tiên của Việt Nam).

Năm 1805, Tiền quân Nguyễn Văn Thành cho xây dựng Khuê Văn Các tại đây. Công trình mang kiến trúc cổ lầu gồm bốn trụ gạch vuông bên dưới; tầng gác phía trên bằng gỗ, đỡ bởi hệ khung gỗ đơn giản, vững chắc mà thanh thoát, lợp mái ngói chia làm hai lớp (tổng cộng tám mái). Bốn mặt gác có cửa sổ hình tròn tỏa ra các tia sáng đại diện cho sao Khuê chiếu xuống mặt đất (biểu thị qua giếng Thiên Quang hình vuông). Hai bên gác là hai cổng nhỏ Súc Văn (văn hàm súc) và Bí Văn (văn sáng đẹp).

Tháp Bút, Đài Nghiên tại Đền Ngọc Sơn

Vào năm 1865, danh sĩ Nguyễn Văn Siêu đã đứng ra chủ trì tu sửa đền Ngọc Sơn, bắc cầu Thê Húc, xây dựng Tháp Bút và Đài Nghiên bên hồ Hoàn Kiếm:

• Tháp Bút: Được dựng trên núi đá xếp (núi Độc Tôn) có đường kính 12m, cao 4m. Ngọn tháp bằng đá cao 28m, đỉnh là ngòi bút lông dựng ngược cao 0,9m. Trên thân tháp khắc ba chữ Hán theo chiều dọc: Tả Thanh Thiên (Viết lên trời xanh), thể hiện hoài bão lớn lao của bậc sĩ phu.
• Đài Nghiên: Nằm ngay chân Tháp Bút, lối vào đền Ngọc Sơn qua cổng Long Môn - Hổ Bảng. Nghiên mực được tạc từ một tảng đá xanh nguyên khối hình quả đào cắt ngang, lòng khoét lõm, đặt trên lưng ba con thiềm thừ (con cóc). Trên thân nghiên có khắc bài minh 64 chữ Hán của Nguyễn Văn Siêu với ý tứ hàm xúc:

"Xưa lấy hốc đất làm nghiên, chú giải Đạo đức kinh, nghiền ngẫm bên nghiên lớn, viết sách Hán Xuân Thu. Từ đá tách ra làm nghiên, chẳng có hình dáng. Không vuông không tròn, dùng vào mọi việc thật là kì diệu. Không cao không thấp, ngôi ở chính giữa. Cúi coi hồ Hoàn Kiếm, ngửa trông ngọn tháp Bút đá ứng vào sao Thai mà làm ra mọi biến đổi. Ngậm nguyên khí mà mài hư không."

Mặt sau của Đài Nghiên, hai bên cửa có hai câu đối:

Dạ nguyệt hoặc qua tiên thị hạc

Hào lương tín lạc tử phi ngư

(Dịch nghĩa: Đêm trăng, ngờ bay qua hạc ấy là tiên / Cầu Hào, tin niềm vui người không phải cá).

Ngày 31 tháng 7 năm 2010, tại kỳ họp lần thứ 34 ở Brasilia (Brasil), Ủy ban Di sản Thế giới của UNESCO đã công nhận khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội là Di sản Văn hóa Thế giới dựa trên 3 tiêu chí: Chiều dài lịch sử văn hóa, tính liên tục của tài sản với tư cách là một trung tâm quyền lực, và các tầng di tích di vật đa dạng, phong phú. Sáng ngày 1 tháng 10 năm 2010, tại lễ khai mạc Đại lễ 1000 năm Thăng Long – Hà Nội, Tổng Giám đốc UNESCO Irina Bokova đã trao bằng công nhận Di sản Văn hóa Thế giới cho lãnh đạo Thành phố Hà Nội.

(Tham khảo: Wikipedia; Lịch sử họ Nguyễn Việt Nam, NXB Hồng Đức xuất bản năm 2024)

Hà Nội, ngày 13/8/2026

Người sưu tầm và viết bài

Ts. Nguyễn Văn Kiệm – Chủ tịch HĐHNVN

Trích nguồn: HỌ NGUYỄN VIỆT NAM