Website họ Nguyễn Việt Nam - Nơi mọi người trong họ tộc sum vầy

Nội dung:

Bài hai

II. Những vua quan liêm chính trong thời đại nhà Lý, nhà Trần, nhà Hồ

Bước sang giai đoạn phát triển rực rỡ của các triều đại Lý, Trần, Hồ, tinh thần liêm chính, ngay thẳng không chỉ là thước đo đạo đức cá nhân mà còn trở thành rường cột để giữ gìn vận nước. Dưới đây là những tấm gương liêm chính tiêu biểu nhất của ba triều đại này:

Thời nhà Lý (1009 – 1225)

Thời nhà Lý nổi tiếng với tư tưởng nhân văn của Phật giáo, song kỷ cương phép nước vẫn rất nghiêm minh nhờ những vị quan thanh liêm, chấp pháp vô tư.

2.1.Thái úy Tô Hiến Thành (1102 – 1179)

Tô Hiến Thành là biểu tượng lớn nhất về sự liêm chính, công tâm và lòng trung thành thời nhà Lý.

Không khuất phục trước vàng bạc, quyền uy: Khi vua Lý Anh Tông băng hà, di chiếu để lại tôn Thái tử Lý Long Cán (mới 3 tuổi) lên ngôi. Thái hậu Chiêu Linh (mẹ của một hoàng tử khác) muốn phế Long Cán để đưa con mình lên, đã nhiều lần mang vàng bạc, báu vật đến đút lót cho Tô Hiến Thành và vợ ông. Ông thẳng thừng từ chối và nói: "Ta là quan nhận mệnh ký thác của tiên vương, ăn lộc của vua, há lại ăn hối lộ mà làm việc phế lập bất chính ư?". Ông đã kiên quyết bảo vệ ngôi báu hợp pháp theo đúng di chiếu.

Tiến cử người tài vì công lý: Khi ông lâm bệnh nặng, Vũ Tán Đường ngày đêm hầu hạ bên giường bệnh, còn Trần Trung Tá bận rộn việc nước không thể đến thăm. Khi hoàng thái hậu hỏi ai có thể thay thế ông làm Thái úy, Tô Hiến Thành đã không ngần ngại tiến cử Trần Trung Tá. Thái hậu ngạc nhiên hỏi lý do, ông đáp: "Nếu Thái hậu hỏi người hầu hạ giỏi thì tôi tiến cử Vũ Tán Đường, còn hỏi người giúp nước giỏi thì phải là Trần Trung Tá".

2.2. Thượng thư Lý Kế Nguyên

Ông là quan đứng đầu cơ quan tài chính (Thượng thư bộ Hộ) dưới thời vua Lý Nhân Tông. Lý Kế Nguyên là người quản lý kho tàng, tiền bạc của quốc gia nhưng nổi tiếng là người "một đồng xu cũng không tơ hào". Ông đặt ra các quy định kiểm tra tài chính hết sức nghiêm ngặt, triệt tiêu mọi mầm mống nhũng nhiễu của quan lại địa phương, giúp ngân khố nhà Lý luôn đầy ắp mà nhân dân không bị thu thuế quá nặng.

Thời nhà Trần (1225 – 1400)

Nhà Trần được biết đến với "hào khí Đông A", nơi sản sinh ra những vĩ nhân không chỉ giỏi đánh giặc mà còn có nhân cách vô cùng trong sạch.

2.3. Vạn kiếp tông sư Chu Văn An (1292 – 1370)

Chu Văn An được tôn là "Người thầy của muôn đời" (Vạn thế sư biểu) nhờ cốt cách thanh cao và sự chính trực đến mức lưu danh thiên cổ.

Thất trảm sớ chấn động triều đình: Sống dưới thời vua Trần Dụ Tông, khi triều chính bắt đầu suy vi, bọn gian thần kéo bè kết cánh, đục khoét triều đình. Không chịu khoanh tay đứng nhìn, Chu Văn An đã dũng cảm dâng tờ sớ xin chém đầu 7 tên gian thần (gọi là Thất trảm sớ) – những kẻ có thế lực rất lớn lúc bấy giờ.

Coi thường vinh hoa: Khi vua không chấp thuận sớ can gián, ông lập tức cởi mũ áo từ quan, về núi Chí Linh (Hải Dương) mở trường dạy học, sống đời ẩn dật thanh bần. Nhà vua nhiều lần ban bổng lộc, mời ông trở lại triều nhưng ông đều từ chối, giữ vẹn khí tiết của một kẻ sĩ liêm khiết.

2.4. Thái sư Trần Thủ Độ (1194 – 1264)

Mặc dù là người đứng sau các cuộc chính biến lập nên nhà Trần và bị coi là tàn nhẫn trong chính trị, nhưng Trần Thủ Độ lại là một tấm gương cực kỳ liêm chính, chí công vô tư trong việc quản lý triều chính.

Trừng trị kẻ cậy quyền thế: Vợ ông (Linh Từ Quốc Mẫu) xin cho một người cháu làm một chức quan nhỏ ở địa phương. Trần Thủ Độ không từ chối trực tiếp mà cho gọi người đó đến và bảo: "Vì ngươi có Phu nhân xin cho làm quan, nên chức quan của ngươi phải cao hơn người khác, do đó phải chặt một ngón chân để đánh dấu". Người đó sợ hãi khóc lóc van xin tha mạng. Từ đó, người thân trong dòng họ không ai dám cậy thế đi xin xỏ chức tước nữa.

Khích lệ người vạch tội mình: Có người đến gặp vua Trần Thái Tông khóc lóc nói rằng Trần Thủ Độ quyền át cả vua. Vua lập tức đưa người đó đến gặp Trần Thủ Độ. Trước mặt vua, ông không hề tức giận mà thẳng thắn thừa nhận: "Đúng như lời hắn nói, tôi vì mải việc mà có phần lấn át thật", rồi lấy tiền bạc ban thưởng cho người đã dám nói thẳng bảo vệ vua.

Thời nhà Hồ (1400 – 1407)

Dù triều đại nhà Hồ tồn tại rất ngắn ngủi (7 năm) trước khi rơi vào tay nhà Minh, Hồ Quý Ly và con trai là Hồ Hán Thương đã thực hiện những cải cách hành chính mang tính đột phá nhằm quét sạch tệ nạn tham nhũng của thời cuối nhà Trần.

2.5. Hành khiển Hoàng Hối Khanh (1362 – 1407)

Hoàng Hối Khanh là một vị đại thần có học vấn cao, được nhà Hồ trọng dụng giao giữ chức vụ lớn trong việc tổ chức phòng thủ biên giới và di dân khai hoang vào phía Nam (vùng Thuận Hóa).

Liêm khiết, không tham của công: Khi được giao cai quản những vùng đất mới, nắm quyền phân chia ruộng đất và tài sản của hoàng tộc nhà Trần cũ, ông thực hiện một cách hoàn toàn công tâm, không tơ hào một tấc đất hay một đồng xu nào để làm của riêng cho dòng họ.

Sống giản dị, giữ trọn khí tiết: Ông giữ lối sống thanh đạm, gần gũi với người dân di cư. Khi quân Minh xâm lược và nhà Hồ sụp đổ, ông bị bắt và dụ dỗ đầu hàng bằng vinh hoa phú quý nhưng ông đã kiên quyết cự tuyệt, chọn cái chết để giữ trọn lòng trung chính với giang sơn đất nước.

Lời kết: Dù ở thời Lý, Trần hay Hồ, những bậc hiền tài này đều chứng minh một chân lý: Sự liêm chính là lá chắn vững chắc nhất để bảo vệ danh tiếng của bản thân và giữ gìn sự hưng vong của cả một dân tộc.

Hà Nội, ngày   12 /7/2026

Người sưu tầm

Ts. Nguyễn văn Kiệm – Chủ tịch HĐHNVN

Trích nguồn: HỌ NGUYỄN VIỆT NAM